W043

Voorbeelden warmte-indringing in een eindig medium met periodieke randvoorwaarden

Bekijk de transponeringstabel om te zien welke wetsartikelen uit het BB overeenkomen met die uit het BBL.

Voorbeeld: binnendringing van zonstraling door een wand

Voorbeeld van een berekening voor een enkelvoudige wand bij periodiek variërende zonbestraling en buitentemperatuur, en constant blijvende binnentemperatuur (geconditioneerde ruimte).

figuur 1. eindige monolitische wand met zonbestraling

Gegeven:

qz (tot) = 400 + 400 cos ω(t-12) W/m²
Te (tot) = 20 + 5 cos ω(t-14) °C
ω = π/12 en t in klokuren
Ti(tot) = 20 °C
λ = 2,0 W/mK
ρ = 2500 kg/m3
c = 1000 J/kgK
d = 0,10 m
αe = 20 W/m²K
αi = 8 W/m²K
Aw = 1 (absorptiecoefficent voor zonstraling van het buitenoppervlak)

Gevraagd: qi

Oplossing:

Ta(tot) en qz(tot) kunnen we samennemen in een Sol Air Temperature of Sonnenlufttemperatuur Ts(tot).

    \[ \begin{aligned} T_{s}(t o t)=\bar{T}_{s}+\widetilde{T}_{s}=\bar{T}_{e}+\frac{A_{w} \bar{q}_{z}}{\alpha_{e}}+\hat{T}_{e} \cos \omega(t-14) + \\ + \frac{A_{w} \hat{q}_{z}}{\alpha_{e}} \cos \omega(t-12)= \\ = 40+24,5 \cos \omega(t-12,4) \end{aligned} \]

Voor het fluctuerende deel van Ts (tot) kunnen we in complexe notatie nu dus ook schrijven:

    \[ \widetilde{T}_{s}=\hat{T}_{s} e^{i \phi} e^{i \omega t}=24,5 e^{-i 12,4 \omega} e^{i \omega t} \]

Het fluctuerende deel van de binnenluchttemperatuur is 0, omdat Ti (tot) constant is. Er geldt dus (zie ook de afspraak over de notatie):

    \[ \binom{0}{q_{i}} \\ =\left(\begin{array}{cc} 1 & -\frac{1}{\alpha_{i}} \\ 0 & 1 \end{array}\right)\left(\begin{array}{cc} a_{11} & a_{12} \\ a_{21} & a_{11} \end{array}\right)\left(\begin{array}{cc} 1 & -\frac{1}{\alpha_{e}} \\ 0 & 1 \end{array}\right)\binom{T_{s}}{q_{e}} \]

Hieruit volgt:

(1)   \begin{equation*} \begin{aligned} q_{e}=\frac{\alpha_{e}\left(\alpha_{i} a_{11}-a_{21}\right)}{\left(\alpha_{i} a_{11}-a_{21}\right)-\alpha_{e}\left(\alpha_{i} a_{12}-a_{11}\right)} T_{s} \\ q_{i}=a_{21} T_{s}-\left(\frac{a_{21}}{\alpha_{e}}-a_{11}\right) q_{e} \end{aligned} \end{equation*}

Met k=\sqrt{\frac{\omega}{2 a}}=\sqrt{\frac{\pi \cdot 2500 \cdot 1000}{12 \cdot 3600 \cdot 2 \cdot 2}}=6,74 en de formules uit module “Bijlagen niet-stationair warmtetransport; appendix A” worden de volgende matrixcoëfficiënten berekend:

    \[ a_{11}=a_{22}=\cosh (1+i) k d=0,966+0,453 i \]

    \[ a_{12}=-\frac{\sinh (1+i) k d}{\lambda(1+i) k}=-0,0496-0,0076 i \]

    \[ a_{21}=-\lambda(1+i) k \sinh (1+i) k d=2,75-18,01 i \]

(Controleer zelf de uitkomsten met behulp van de formules uit appendix A)

Substitutie van a11,a12 en a21 in (1) levert:

    \[ \begin{aligned} q_{e}=(8,27+5,24 i) T_{s}=\sqrt{8,27^{2}+5,24^{2}} e^{i \arctan \frac{5,24}{8,27}} \cdot T_{s} \\ =9,8 e^{i 0,56} \cdot 24,5 e^{-i 12,4 \omega}=240 e^{i \omega(2,1-12,4)} \quad\left(\text { met } \omega=\frac{\pi}{12}\right) \end{aligned} \]

Zodat:

    \[ \widetilde{q}_{e}=240 e^{i \omega(2,1-12,4)} e^{i \omega t}=240 e^{i \omega(t-10,3)} \]

Voor qi wordt op dezelfde wijze gevonden:

    \[ \widetilde{q}_{i}=87 e^{i \omega(t-15,4)} \]

Het stationaire, gemiddelde deel \bar{q}_i is te berekenen uit \bar{T}_s=40^{\circ}C en

    \[ R_{\text {tot }}=\frac{1}{20}+\frac{0,1}{2}+\frac{1}{8}=0,255 \quad\left[m^{2} K / W\right] \]

    \[ \bar{q}_{i}=\frac{\bar{T}_{s}-\bar{T}_{i}}{R_{\text {tot }}}=\frac{40-20}{0,225}=89 \mathrm{~W} / m^{2} \]

De uitdrukking voor de totale warmtestroomdichtheid is dus:

    \[ q_{i}(t o t)=89+87 e^{i \omega(t-15,4)} \]

Met als fysische betekenis:

    \[ q_{i}(t o t)=89+87 \cos \omega(t-15,4) \quad W / m^{2} \]

Voorbeeld: Dynamisch temperatuurverloop in een meerlaagse constructie

Beschouw de wandconstructie uit figuur 4 (zie module W042; “Warmte-indringing in een eindig medium met periodieke randvoorwaarden”). In formule (8) uit diezelfde module is de matrixvergelijking van deze spouwconstructie uitgeschreven.

Gegeven:

qz (tot) 100 + 140 cos ω(t-12) + 40 cos 0,5ω(t-12) W/m²
Te (tot) 20 + 5 cos ω(t-14) °C
Ti(tot) 20 + 4 cos ω(t-17) °C
ω π/12 en t in klokuren
Aw 0,7 (absorptiecoefficent voor zonstraling)

Voor de zonbelasting is hier ook de 12-uurs cyclus meegenomen (zie (9) module W042; “Warmte-indringing in een eindig medium met periodieke randvoorwaarden”). Dit houdt in dat de berekening voor twee frequenties uitgevoerd moet worden (eigenlijk drie als de gemiddelde toestand worden beschouwd als ω = 0).

De Sol Air Temperature kan weer op dezelfde wijze worden bepaald, zij het dat de twee frequenties worden meegenomen.

Aan weerszijden van de constructie is nu de temperatuur als randvoorwaarde gegeven. Door gebruik te maken van (11) kan de warmtestroom aan het binnen- en buitenoppervlak berekend worden. Vervolgens kan met formule (8) in alle tussenliggende lagen de temperatuur en warmtestroom berekend worden.

In appendix C (module W045; “Bijlagen niet-stationair warmtetransport”) is een Matlab-script inclusief de benodigde materiaalgegevens weergegeven waarmee deze berekening is uitgevoerd.

Figuur 2 geeft het temperatuurverloop over de dag op verschillende plaatsen in de constructie.

Figuur 3 geeft het temperatuurprofiel in de constructie op verschillende tijdstippen.

De dagelijkse temperatuurschommeling is in het buitenblad zoals te verwachten veel groter dan in het binnenblad. In figuur 3 is duidelijk te zien dat de isolatielaag zorgt voor een demping in de amplitude.

In figuur 3 is verder te zien dat de temperatuurgradiënt in het buitenblad wisselt over de dag.

In de ochtenduren is de buitenzijde warmer dan de binnenzijde, later op de dag is het omgekeerd. Indien de constructie vrij kan vervormen, zal het buitenblad in de loop van de dag van bol naar hol gaan. Indien de vervorming wordt belemmerd zullen temperatuurspanningen ontstaan.

figuur 2. dagelijks temperatuurverloop op verschillende plaatsen in een geïsoleerde spouwmuur

figuur 3. temperatuurverloop in een spouwmuur op verschillende tijdstippen

Voorbeeld: Temperatuuramplitudedemping

Ter beoordeling van het dynamisch gedrag van een constructie kan de door de wand binnenkomende warmte of de binnenoppervlaktetemperatuur van de wand als maat genomen worden. Voor de binnenoppervlaktetemperatuur wordt het begrip temperatuuramplitudedemping ingevoerd. Deze amplitudedemping geeft de verhouding aan van de temperatuuramplitude binnen ten opzichte van de temperatuuramplitude buiten en geeft de demping aan van de temperatuurschommeling buiten ten gevolge van de warmteweerstand en het accumulatievermogen van de constructie.

Voor een willekeurige constructie kan, zoals eerder behandeld, geschreven worden (zie figuur 4):

figuur 4. voorbeeld van een constructie bestaande uit meerdere lagen

(2)   \begin{equation*} \binom{T_{1}}{q_{1}}=\underbrace{\left(\begin{array}{ll} m_{11} & m_{12} \\ m_{21} & m_{22} \end{array}\right)\binom{T_{0}}{q_{0}}}_M \end{equation*}

De temperatuuramplitudedemping D=\frac{T_0}{T_1} kan in twee gevallen eenvoudig berekend worden, namelijk:

  1. q1 =qi = 0, d.w.z. geen binnenkomende warmte. Hiervan is sprake als de oppervlaktetemperatuur gelijk is aan de binnenluchttemperatuur.
  2. binnenluchttemperatuur Ti (tot) = constant.

Indien geen ventilatie plaatsvindt, ligt de werkelijkheid tussen deze beide gevallen in.

Ad 1.

Substitutie van qi = 0 in (8.22) leidt tot:

    \[ \binom{T_{1}}{0}=\left(\begin{array}{ll} m_{11} & m_{12} \\ m_{21} & m_{22} \end{array}\right)\binom{T_{0}}{q_{0}} \]

Uitwerken levert:

(3)   \begin{equation*} D=\frac{T_{0}}{T_{1}}=\frac{m_{22}}{m_{11} m_{22}-m_{12} m_{21}} \end{equation*}

De noemer in vergelijking (3) is de determinant van de matrix M. Er kan bewezen worden dat deze altijd gelijk is aan 1, zodat:

    \[ D=\frac{T_{0}}{T_{1}}=m_{22}=p+i q=\sqrt{p^{2}+q^{2}} \cdot e^{i \arctan \frac{q}{p}}=\hat{D} e^{i \phi} \]

dus \hat{D}=\sqrt{p^{2}+q^{2}} en \phi=\arctan \frac{q}{p}.

\hat{D} geeft de modulus van de demping weer en φ geeft de faseverschuiving tussen T0 en T1 in radialen.

Indien een dagcyclus beschouwd wordt is radialen per uur. Het tijdverschil tussen de optredende maxima van T0 en T1 kan berekend worden uit:

    \[ t_{0}=\frac{\phi}{\omega}=\frac{\phi \cdot 12}{\pi} \quad[h] \]

Ad 2:

Ti(tot) = constant, dus Ti = 0.

We weten dat q_1=q_i=\alpha_i\left( T_1-T_i \right)=\alpha_i T_1

Substitutie in (2) leidt tot:

    \[ \binom{T_{1}}{\alpha_{i} T_{1}}=\left(\begin{array}{ll} m_{11} & m_{12} \\ m_{21} & m_{22} \end{array}\right)\binom{T_{0}}{q_{0}} \]

Uitwerken levert:

(4)   \begin{equation*} D=\frac{T_{0}}{T_{1}}=m_{22}-\alpha_{i} m_{12} \end{equation*}

Analoog aan (3) kan hiervan de modulus \hat{D} en de faseverschuiving φ bepaald worden.

In tabel 1 zijn de resultaten voor een aantal constructies gegeven.

tabel 1. temperatuuramplitudedemping en faseverschuiving van enkele constructies

Uit tabel 1 blijkt, dat het plaatsen van isolatie aan de buitenzijde van het beton een sterke verbetering van de amplitudedemping geeft.

In Appendix D (module W045; “Bijlagen niet-stationair warmtetransport”) is een Matlab-script gegeven waarmee de bovenstaande berekening voor een constructie met een willekeurig aantal lagen kan worden uitgevoerd.

Opmerkingen:

  1. De demping kan ook genomen worden t.o.v. de Sol Air Temperature Ts. De matrix M moet dan eerst worden vermenigvuldigd met de matrix \left(\begin{array}{cc} 1 & -1 / \alpha_{e} \\ 0 & 1 \end{array}\right) van de fictieve luchtlaag aan de buitenzijde. Dit is gedaan bij de voorbeelden in tabel 1.
  2. De elementen van de matrix M zijn, behalve van de materiaaleigenschappen, ook afhankelijk van de hoekfrequentie. Indien de randvoorwaarde niet sinusvormig is, kan deze in een Fourierreeks ontwikkeld worden, zoals uiteengezet in module W041; “Niet-stationair warmtetransport – periodieke randvoorwaarden”. Van elke term wordt dan de responsie bepaald. Sommatie van deze responsies levert de einduitkomst.
Auteurs
    ir. A.C. van der Linden
Tags
amplitudedemping
periodieke randvoorwaarden
Sol Air Temperature
Sonnenlufttemperatuur
spouwconstructie
voorbeeld