Inleiding
Bij veel van de warmtetransportproblemen waar de bouwfysica zich mee bezighoudt, doen zich periodieke randvoorwaarden voor, bij voorbeeld het verloop van de buitentemperatuur over een dag en over een jaar en het verloop van de zonbestraling over een dag. Veelal worden deze randvoorwaarden vereenvoudigd tot een sinusvormig verloop. In het onderstaande wordt aangetoond dat door middel van Fourierreeksontwikkeling met een of meer sinusfuncties elke willekeurige periodieke functie kan worden beschreven.
Fourierreeksontwikkeling
Een willekeurige periodieke functie f(x) met een periode 2l kan als volgt in een Fourierreeks worden ontwikkeld [1]:
(1) ![]()
De termen a0 t/m am en b1 t/m bm worden daarbij als volgt berekend:
(2) ![]()
(3) ![]()
- De term
is gelijk aan het gemiddelde van f(x). - De periode 2l kan worden omgerekend naar de hoekfrequentie ω met ω = 2π/2l= π/l.
De term
beschrijft de me – harmonische en kan worden omgeschreven tot de volgende enkelvoudige cosinusfunctie:
(4) 
Daarbij is
de amplitude en
de faseverschuiving van de me-harmonische.
Hoewel in theorie het aantal harmonischen waarmee een periodieke functie wordt beschreven oneindig groot kan zijn, blijkt in de praktijk dat met een beperkt aantal harmonischen de functie voldoende nauwkeurig beschreven kan worden.
Voorbeeld buitentemperatuur
In figuur 1 is voor het weerstation De Bilt het resultaat van een Fourieranalyse van de buitentemperatuur weergegeven.

figuur 1. Fourieranalyse van het jaarlijks buitenluchttemperatuurverloop in De Bilt
Hieruit blijkt dat de 1e harmonische de grootste amplitude heeft; verder heeft alleen de 365e harmonische een significante amplitude, dit is namelijk de dagfluctuatie. De buitentemperatuur over een heel jaar kan dus goed worden benaderd met de functie:
(5) ![]()
Waarbij:
t tijd in dagen
jaargemiddelde temperatuur
amplitude van de jaarfluctuatie
amplitude van de dagfluctuatie
φ1 fasehoek van de jaarfluctuatie
φ365 fasehoek van de dagfluctuatie
Uit een Fourieranalyse van de buitentemperatuur in het gestandaardiseerde Test Reference Year (TRY) voor De Bilt komen de volgende waarden:
![]()
Waarbij:
t tijd in dagen
T buitentemperatuur in °C
In figuur 2a en 2b is het verloop van de 1e en de 365e harmonische vergeleken met het werkelijke verloop van de buitentemperatuur over het jaar en over een aantal dagen.

figuur 2a. vergelijking van werkelijk temperatuurverloop met 1e-harmonische

figuur2b. vergelijking werkelijk temperatuurverloop met 1e en 365e harmonische
Voorbeeld globale zonstraling
In figuur 3a is de Fourieranalyse van de globale zonstraling op een horizontaal vlak voor het Test Referentiejaar De Bilt weergegeven.

figuur 3a. Fourieranalyse globale zonstraling De Bilt
In vergelijking met de Fourieranalyse van de buitentemperatuur valt hierbij op, dat de jaarcyclus kleiner is dan de dagcyclus en dat de 12-uurscyclus significant aanwezig is. Dat laatste is verklaarbaar vanuit het feit dat de zonbelasting ‘s nachts altijd nul wordt. In figuur 3b is weergegeven hoe door het toevoegen van de 12-uurscyclus dit verloop goed benaderd kan worden.

figuur 3b. dagelijks verloop van de globale zonstraling opgebouwd uit het gemiddelde, de 24-uurscyclus en de 12-uurscyclus
Literatuur
- Boyce, W.E. en R.C. DiPrima, Elementary differential equations and boundary value problems, Wiley & Sons, 1976.