Inleiding
De mate van infiltratie (= ongewenste, niet controleerbare ventilatie) wordt bepaald door de luchtdoorlatendheid van de woning. De begrippen luchtdichtheid en luchtdoorlatendheid worden in het spraakgebruik vaak door elkaar gebruikt. Het zijn in feite elkaars tegenovergestelden. In de regelgeving wordt over het algemeen de term “luchtdoorlatendheid” gebruikt.
De luchtdoorlatendheid wordt uitgedrukt in de qv10-waarde. Dit is de luchtlekvolumestroom door de gebouwomhulling bij een drukverschil over de omhulling van 10 Pa.
Hoe de qv10-waarde bepaald moet worden, is omschreven in NEN 2686 “Luchtdoorlatendheid van gebouwen-meetmethode”. Eisen aan de maximale luchtdoorlatendheid zijn onder andere geformuleerd in NEN 2687 en het Bouwbesluit. Figuur 1 geeft de verdeling van de luchtdoorlatendheid van de Nederlandse eengezinswoningen weer. De luchtdoorlatendheid van flatwoningen is ruwweg een factor 3 beter dan die van eengezinswoningen. De oorzaak daarvan moet voornamelijk worden gezocht in de luchtdoorlatendheid van het dak en vloer van eengezinswoningen.

figuur 1. luchtdoorlatendheid van Nederlandse eengezinswoningen, procentuele verdeling van Qv10 (n=239)
Bouwbesluit en normen
Het Bouwbesluit maakt een onderscheid tussen ventilatie en infiltratie. Voor te bouwen woningen en woongebouwen wordt de aanwezigheid van ventilatievoorzieningen geregeld in de afdeling gezondheid. Hierin worden eisen gesteld onder andere aan de minimale volumestromen en de inrichting van de ventilatievoorziening.
Het Bouwbesluit stelt ook regels voor infiltratie, of beter gezegd, het beperken van de warmteverliezen door infiltratie. Dit gebeurt in de afdeling energiezuinigheid, namelijk een maximale qv10-waarde van 200 dm3/s voor de woning.
Voor bestaande woningen en woongebouwen worden geen eisen ten aanzien van de beperking van infiltratieverliezen gesteld.
NEN 2687: “Luchtdoorlatendheid van woningen – Eisen.” stelt eisen aan de luchtdoorlatendheid als functie van het ventilatiesysteem en het woningvolume (zie tabel 1). Overigens, dit is niet een publiekrechtelijk aangestuurd normblad.
| ventilatiesysteem | woningvolume [m3] | qv10 maximaal [dm3/s] | qv10 minimaal [dm3/s] * |
| natuurlijke ventilatie natuurlijke toevoer en mechanische afzuiging |
< 250 250 – 500 >500 |
100 150 200 |
30 50 50 |
| gebalanceerde ventilatie | <250 >250 |
50 80 |
– – |
| *geen normtekst |
tabel 1. eisen aan de luchtdoorlatendheid volgens NEN 2687
Er wordt zowel een bovengrens als een ondergrens voor de luchtdoorlatendheid gegeven, omdat het functioneren van natuurlijke ventilatiesystemen en systemen met mechanische afzuiging een minimale luchtlekkage vraagt.
Deze eisen zijn, hoewel niet overgenomen in het Bouwbesluit, toch aan te bevelen uit oogpunt van energie-efficiëntie. Met enige inspanning is een veel betere luchtdichtheid te bereiken dan het minimum niveau van het Bouwbesluit. Voor het energiezuinig functioneren van een gebalanceerd ventilatiesysteem is een grote mate van luchtdichtheid nodig.
Infiltratie en energieverbruik
De gemiddelde volumestroom per jaar ten gevolge van infiltratie kan berekend worden met behulp van NEN 2687 “Luchtdoorlatendheid van gebouwen – Eisen”, bijlage C.
De infiltratie-volumestroom is onder meer afhankelijk van de luchtdoorlatendheid, de ligging van de woning c.q. het woongebouw ten opzichte van zijn omgeving, de gemiddelde windsnelheid ter plaatse, de verdeling van de luchtlekken, en de hoogte van het gebouw. Onder gemiddelde omstandigheden bedraagt de jaarlijks gemiddelde volumestroom in het stookseizoen ten gevolge van infiltratie in dm3/s:
qv,i in dm3/s
bij natuurlijke ventilatie:
![]()
bij mechanische afzuiging:
![]()
bij gebalanceerde ventilatie:
![]()
De energie voor het opwarmen van de infiltratiehoeveelheid
is te berekenen als:
![]()
Waarin:
gemiddelde volumestroom t.g.v. infiltratie in dm3/s
Qvi ventilatiewarmteverlies in kWh
gemiddelde binnentemperatuur in oC
gemiddelde buitentemperatuur voor het stookseizoen oC
S aantal uren per stookseizoen in h
Voor Nederland geldt gemiddeld:
S = 5088 uur
= 4,8oC
Het jaarlijks gasverbruik om de infiltratielucht op te warmen volgt uit:
![]()
Waarin:
G jaarlijks gasverbruik voor ventilatie in m3 aardgas
ηg jaargebruiksrendement van de verwarmingsinstallatie
E energie-inhoud aardgas = 35,2 MJ/m3